Οι κοινές αξίες που στηρίζουν το στόχο της ζώνης ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (ΕΑΔ) είναι οι αρχές που διέπουν τις σύγχρονες δημοκρατίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Οι στόχοι της Ένωσης σε αυτό το πεδίο είναι: (1) να συγκροτήσει χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των διαφορετικών νομικών συστημάτων και παραδόσεων των κρατών μελών· (2) να εξασφαλίζει την απουσία ελέγχων των προσώπων στα εσωτερικά σύνορα και να αναπτύσσει κοινή πολιτική στους τομείς του ασύλου, της μετανάστευσης και του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων, η οποία βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών και είναι δίκαιη έναντι των υπηκόων τρίτων χωρών»· (3) να εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο ασφάλειας με τη θέσπιση μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης της εγκληματικότητας, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, μέτρων συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ αστυνομικών και δικαστικών αρχών και των λοιπών αρμοδίων αρχών καθώς και με την αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις και, εάν χρειάζεται, την προσέγγιση των ποινικών νομοθεσιών· και (4) να διευκολύνει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, ιδίως με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών και εξώδικων αποφάσεων σε αστικές υποθέσεις (άρθρο 67 ΣΛΕΕ, πρώην άρθρο 61 της ΣΕΚ και πρώην άρθρο 29 της ΣΕΕ).

Η σταδιακή προσέγγιση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης [βλ. το τμήμα 1.1.2] είναι ιδιαίτερα εμφανής στα πεδία της ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, που ονομαζόταν προηγουμένως πεδίο της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων (ΔΕΥ) . Ενώ κατά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, τα θέματα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, του ασύλου, της μετανάστευσης, της διάβασης των εξωτερικών συνόρων και της δικαστικής συνεργασίας υπαγόταν στη διακυβερνητική συνεργασία, η Συνθήκη του Άμστερνταμ τα περιέλαβε στο κοινοτικό πλαίσιο. Ακολουθώντας τα αχνάρια του σχεδίου Συνταγματικής Συνθήκης, η Συνθήκη της Λισαβόνας επεκτείνει την κοινοτική μέθοδο σε σχεδόν όλες τις εκφάνσεις της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, καταργώντας έτσι τον λεγόμενο τρίτο πυλώνα της Ένωσης [βλ. το τμήμα 3.1]. Δηλώνει ότι οι συντρέχουσες αρμοδιότητες της Ένωσης και των κρατών μελών αφορούν, μεταξύ άλλων, τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (άρθρο 4 ΣΛΕΕ). Η Επιτροπή έχει το αποκλειστικό δικαίωμα της πρωτοβουλίας, εκτός από τα πεδία της αστυνομικής και της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, όπου ένα τέταρτο των κρατών μελών θα μπορούν να υποβάλλουν πρόταση (Άρθρο 76 ΣΛΕΕ). Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να κρίνει όλες τις πράξεις στα πεδία της ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, οι οποίες υιοθετούνται με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία. Τα εθνικά κοινοβούλια θα συμμετέχουν, στα πλαίσια του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, στους μηχανισμούς αξιολόγησης της υλοποίησης των πολιτικών της Ένωσης σε αυτό τον τομέα, και θα συμπράττουν στον πολιτικό έλεγχο της Ευρωπόλ και στην αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Eurojust (Άρθρο 12 ΣΕΕ).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθορίζει τους στρατηγικούς προσανατολισμούς του νομοθετικού και επιχειρησιακού προγραμματισμού στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (άρθρο 68 ΣΛΕΕ). Το Συμβούλιο θεσπίζει μέτρα για να εξασφαλίζει τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών των κρατών μελών στο πεδίο της ελευθερίας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης, καθώς και μεταξύ των εν λόγω υπηρεσιών και της Επιτροπής (άρθρο 74 ΣΛΕΕ, πρώην άρθρο 66 ΣΕΚ). Μια μόνιμη επιτροπή εντός του Συμβουλίου διασφαλίζει εντός της Ένωσης την προώθηση και την ενίσχυση της επιχειρησιακής συνεργασίας σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας, προάγοντας τον συντονισμό της δράσης των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών (άρθρο 71 ΣΛΕΕ, πρώην άρθρο 36 ΣΕΕ). Ο Ευρωπαϊκός οργανισμός για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα (Frontex), που εδρεύει στη Βαρσοβία, επιδιώκει την ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης [Κανονισμός 2007/2004 και απόφαση 2005/358].