Η δημιουργία ενός ενιαίου οικονομικού ευρωπαϊκού χώρου βασισμένου σε μια κοινή αγορά ήταν ένας βασικός στόχος της Συνθήκης της Ρώμης [βλ. το τμήμα 2.1]. Tο άρθρο 2 αυτής της Συνθήκης προσδιόριζε αυτόν τον αντικειμενικό σκοπό ως εξής: «H Kοινότητα έχει σαν αποστολή, με τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς... να προάγει την αρμονική ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων στο σύνολο της Kοινότητας, τη συνεχή και ισόρροπη επέκταση της οικονομίας, αυξημένη σταθερότητα, επιταχυνόμενη ανύψωση του βιοτικού επιπέδου και σχέσεις περισσότερο στενές μεταξύ των κρατών που συνενώνει». Όπως φαίνεται από αυτό το άρθρο, η κοινή αγορά δεν ήταν αυτοσκοπός αλλά μέσο για την επίτευξη οικονομικών και πολιτικών στόχων.

Θα πρέπει εδώ να ορίσουμε τις έννοιες «κοινή αγορά», «ενιαία αγορά» και «εσωτερική αγορά», οι οποίες είναι σχεδόν ταυτόσημες, αλλά οι οποίες υποδηλώνουν ορισμένες διαφορετικές καταστάσεις. H κοινή αγορά είναι ένα στάδιο της διαδικασίας πολυεθνικής ολοκλήρωσης, το οποίο, σύμφωνα με μια απόφαση του Eυρωπαϊκού Δικαστηρίου, «αποβλέπει στην εξάλειψη όλων των εμποδίων στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές ώστε να υπάρξει συγχώνευση των εθνικών αγορών σε μια ενιαία αγορά, η οποία να πλησιάζει όσο γίνεται τις συνθήκες μιας πραγματικής εσωτερικής αγοράς» [υπόθεση 15/81]. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Συνθήκη η ιδρύουσα την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αγνοεί την έννοια της «ενιαίας αγοράς». Αναφέρεται γενικά στο στάδιο της «κοινής αγοράς» και στον τελικό της στόχο, την «εσωτερική αγορά», η οποία σύμφωνα με το άρθρο 14 (ΣΕΚ) «περιλαμβάνει ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων σύμφωνα με τις διατάξεις αυτής της Συνθήκης». Θα δούμε τώρα ποια εμπόδια ξεπέρασε η Kοινότητα κατά το στάδιο της κοινής αγοράς για να φθάσει τον στόχο της ενιαίας αγοράς στο τέλος του 1992, ένα στόχο που έθεσε το 1985 ο τότε πρόεδρος της Επιτροπής, Jacques Delors.

H εγκαθίδρυση της κοινής αγοράς απαιτούσε πρώτ' απ' όλα την εξάλειψη των τελωνειακών δασμών στις εισαγωγές και τις εξαγωγές, που ίσχυαν μεταξύ των κρατών μελών πριν από την ίδρυση της Kοινότητας. Eίδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο πώς τα κράτη μέλη κατήργησαν πράγματι τα μεταξύ τους τελωνειακά εμπόδια, πριν μάλιστα εκπνεύσει η προθεσμία την οποία καθόριζε η Συνθήκη, και πως, αμέσως μετά τον τελωνειακό αφοπλισμό, άρχισαν να κτίζουν άλλους φραγμούς μεταξύ των, ιδίως τεχνικούς, οι οποίοι συχνά ήταν ακόμη πιο δύσκολο να ξεπεραστούν απ' ό,τι οι τελωνειακοί φραγμοί [βλ. τα τμήματα 5.1 και 6.1]. Στο πρώτο μέρος αυτού του κεφαλαίου θα δούμε πώς τα κράτη μέλη αποφάσισαν να ολοκληρώσουν την κοινή αγορά και τι μέτρα αποφάσισαν να πάρουν για να εξαλείψουν τα τεχνικά εμπόδια του εμπορίου και να απελευθερώσουν τις δημόσιες συμβάσεις.

Η δημιουργία μιας κοινής αγοράς ομοιάζουσας με εσωτερική αγορά συνεπάγεται όχι μόνο την απελευθέρωση του εμπορίου μεταξύ των μετεχόντων κρατών, αλλά και την ελεύθερη κυκλοφορία των συντελεστών της παραγωγής: εργασίας, κεφαλαίου και υπηρεσιών. Επιπλέον απαιτεί την ελεύθερη εγκατάσταση των προσώπων και των εταιρειών στο έδαφος των κρατών μελών, για την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων τους. Επομένως, για να υπάρχει κοινή αγορά, πρέπει τα κράτη μέλη που την αποτελούν να έχουν καθιερώσει τέσσερις βασικές ελευθερίες: την ελευθερία κυκλοφορίας των αγαθών, χάρη στην εξάλειψη όλων των εμποδίων του εμπορίου· την ελευθερία κυκλοφορίας των μισθωτών και μη μισθωτών εργαζομένων, χάρη στην κατάργηση όλων των περιορισμών στην είσοδο και στη διαμονή τους σε άλλα κράτη μέλη· την ελευθερία εγκατάστασης προσώπων και εταιρειών στο έδαφος οποιουδήποτε κράτους μέλους και της παροχής υπηρεσιών από αυτούς στο κράτος υποδοχής· και την ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων για προσωπικούς ή επιχειρηματικούς λόγους. Όπως φαίνεται, η λέξη κλειδί της κοινής αγοράς είναι η ελευθερία.